رئیس سازمان ثبت اسناد و املاک کشور از راه‌اندازی سامانه وثایق الکترونیکی و ثبت اطلاعات حدود 30 میلیون ملک در آن خبر داد. حسن بابایی همچنین اعلام کرد صدور الکترونیکی اسناد مربوط به اشخاص حقوقی از اول آبان 1405 آغاز می‌شود. در ادامه توضیح می‌دهیم این سامانه چگونه کار می‌کند و چه کسانی از چه راهی به آن دسترسی دارند.
سامانه وثایق الکترونیکی چیست؟
تا پیش از این، برای تودیع وثیقه ملکی باید سند ملک همراه متقاضی می‌بود، کارشناس رسمی ارزش ملک را برآورد می‌کرد و گاهی برای ملک در شهر دیگر نیابت قضایی لازم می‌شد. به گفته بابایی، این روند ممکن بود تا یک ماه طول بکشد و خانواده‌های متهمان را درگیر می‌کرد.
در سامانه جدید، شناسایی ملک، بررسی مالکیت و تودیع وثیقه به‌صورت الکترونیکی انجام می‌شود. به گفته رئیس سازمان ثبت، دیگر لازم نیست اصل سند همراه متقاضی باشد؛ احراز هویت و احراز مالکیت کافی است. ارزش ملک هم به جای کارشناسی سنتی، بر اساس قیمت‌های مصوب املاک مناطق مختلف و با همکاری سازمان امور مالیاتی تعیین می‌شود.
سامانه وثایق الکترونیکی چطور کار می‌کند؟
بر اساس توضیحات مدیرعامل کانون دفاتر خدمات الکترونیک قضایی درباره سامانه «ضمانت الکترونیک» قوه قضاییه، که با همکاری مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه طراحی شده، مراحل کار در حالتی که خود متهم وثیقه می‌گذارد چنین است:
- ابتدا قرار تأمین از نوع قرار وثیقه صادر می‌شود.
- صورت‌مجلس «دریافت مجوز شناسایی و توقیف اموال» ایجاد می‌شود و متهم آن را با پد امضا یا کد پیامکی که به تلفن همراهش می‌رسد امضا می‌کند.
- اموال متهم شامل حساب بانکی، سهام بورس، پلاک ثبتی و پلاک انتظامی به‌صورت برخط استعلام می‌شود.
- برای ملک، متراژ، نوع ملک، ارزش عرصه و اعیان و سابقه توقیف نمایش داده می‌شود. ارزش ملک از سازمان امور مالیاتی به‌روز می‌شود.
- ملک یا حساب بانکی (تا سقف مبلغ وثیقه) یا سهام به‌صورت برخط توقیف یا مسدود می‌شود.
- قرار قبولی وثیقه صادر و باز هم با پد امضا یا کد پیامکی توسط متهم امضا می‌شود.
اگر شخص ثالث وثیقه بگذارد چه می‌شود؟
در این حالت شماره همراه وثیقه‌گذار از متهم گرفته می‌شود و پیامکی برای او می‌رود. وثیقه‌گذار به دفتر خدمات قضایی یا «خودکاربری» خود مراجعه می‌کند و لایحه‌ای با موضوع «درخواست قبول ضمانت از طرف وثیقه‌گذار» همراه کد جام پلاک ثبتی می‌فرستد. پس از وصول لایحه، مالکیت و ارزش ملک استعلام می‌شود و قرار قبولی وثیقه را وثیقه‌گذار با پد امضا یا پیامک امضا می‌کند. رفع توقیف ملک هم از همین سامانه ممکن است.
برای کفالت، کفیل لایحه می‌دهد و توان مالی او با استعلام قضایی، مثل فیش حقوقی کارکنان دولت، سنجیده می‌شود.
از چه راهی به سامانه وثایق الکترونیکی دسترسی داریم؟
تا جایی که در گزارش‌ها آمده، این سامانه پورتال عمومی برای ورود آزاد مردم ندارد و از مسیر نهادهای رسمی کار می‌کند:
- دفاتر خدمات الکترونیک قضایی: متهم یا وثیقه‌گذار می‌تواند برای شناسایی الکترونیکی اموال و ثبت لایحه به این دفاتر مراجعه کند. دفاتر قضایی سراسر کشور برای بهره‌برداری از سامانه اطلاع‌رسانی شده‌اند.
- خودکاربری شخص حقیقی: وثیقه‌گذار ثالث می‌تواند لایحه را از حساب کاربری خود در سامانه‌های قضایی (مثل سامانه عدل ایران) بفرستد.
- مراجع قضایی: قاضی دسترسی لازم برای استعلام و توقیف برخط را دارد، چون بخش اصلی کار از سمت قوه قضاییه و سازمان ثبت انجام می‌شود.
پیشنهاد عملی برای وکلا و خانواده‌ها این است که پیش از مراجعه از شعبه یا دفتر خدمات قضایی محل بپرسند سامانه در آن دادسرا فعال است یا نه. گزارش‌ها از اجرای ضمانت الکترونیک در دادسراهای تهران خبر می‌دهند و گسترش آن مرحله‌ای است. خدمات دیگر این دفاتر را در خبر خدمت پیش‌نویس درخواست در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ببینید.
بانک سهامداران و اسناد الکترونیکی
بابایی گفت «بانک سهامداران» به‌زودی فعال می‌شود تا سهام اشخاص هم در تأمین وثایق بانکی قابل استفاده باشد. صدور الکترونیکی اسناد اشخاص حقوقی از اول آبان 1405 آغاز می‌شود و صدور الکترونیکی اسناد اشخاص حقیقی در برنامه بعدی است. او افزود ایران با این کار هفتمین کشوری خواهد بود که اسناد را الکترونیکی صادر می‌کند؛ این ادعا از سوی مقام ثبتی مطرح شده و منبع مستقلی برای آن ذکر نشده است. جزئیات خدمات ثبتی در سایت سازمان ثبت قابل پیگیری است.
پرسش‌های متداول درباره سامانه وثایق الکترونیکی
آیا با سامانه وثایق الکترونیکی دیگر کارشناسی ملک لازم نیست؟
به گفته رئیس سازمان ثبت، در روند جدید نیازی به کارشناسی به شیوه گذشته نیست و ارزش ملک بر اساس قیمت‌های مصوب و با همکاری سازمان امور مالیاتی تعیین می‌شود.
آیا سند فیزیکی ملک باید همراه باشد؟
خیر. بابایی گفته با احراز هویت و احراز مالکیت، مراجع قضایی می‌توانند توقیف وثیقه را الکترونیکی انجام دهند.
چه دارایی‌هایی را می‌توان وثیقه گذاشت؟
بر اساس توضیحات مربوط به سامانه ضمانت الکترونیک، ملک، حساب بانکی و سهام بورس قابل شناسایی و توقیف برخط است.
این سخنان در آیین معارفه مدیرکل ثبت اسناد استان سمنان و در گفت‌وگو با رسانه‌ها بیان شد. اخبار مشابه را در اخبار قوه قضاییه دنبال کنید.