معاون رئیس قوه قضاییه در بخشنامه‌ای که در مهر ۱۴۰۵ ابلاغ شد، تکلیف واریز دیه مجهول‌الهویه یا مجهول‌الوارث را روشن کرد؛ یعنی دیه مقتولی که هویت او شناسایی نشده یا وارث او مشخص نیست یا دسترسی به وراث ممکن نیست. بر اساس این بخشنامه، دیه باید به حساب ویژه «تمرکز وجوه دیه اشخاص مجهول‌الهویه» در بانک ملی واریز شود.
دامنه بخشنامه واریز دیه مجهول‌الهویه: چه قتل‌هایی را شامل میشود؟
این بخشنامه برای قتلهای خطایی، شبه‌عمد و قتلهای عمدی‌ای است که به دلیل قانونی، قصاص قاتل به دیه تبدیل شده است. شرط اجرای آن این است که مقتول مجهول‌الهویه یا مجهول‌الوارث باشد، یا وراث او شناخته نشوند، یا دسترسی به وراث ممکن نباشد.
تکلیف قاضی اجرای احکام برای واریز دیه
به گفته بخشنامه، قاضی اجرای احکام باید دیه‌ای را که از محکوم‌علیه گرفته است، به حسابی جاری در بانک ملی شعبه کاخ دادگستری واریز کند. این حساب با کد شعبه مشخص شده و به نام «تمرکز وجوه دیه اشخاص مجهول‌الهویه» است و برای همین منظور تخصیص یافته است.
بر اساس بخشنامه، قاضی باید دو مدرک را ارسال کند: رسید بانکی با تصویر آن، به دفتر خودش؛ و یک نسخه از رسید بانکی به همراه تصویر رأی صادرشده، به دفتر حوزه ریاست (امور مالی خاص) قوه قضاییه.
اگر اولیای دم پیدا شوند
اگر اولیای دم شناسایی شوند و هویت و استحقاق آنان برای دریافت دیه احراز شود، قاضی اجرای احکام میتواند موضوع را با سابقه پرونده به حوزه ریاست قوه قضاییه اعلام کند. پس از آن، مبلغ مورد درخواست از حساب یادشده برداشت و به اولیای دم پرداخت میشود.
زمینه: مجهول‌الهویه و مجهول‌الوارث یعنی چه؟
در رویه قضایی، «مجهول‌الهویه» به مقتولی گفته میشود که هویت او شناسایی نشده، و «مجهول‌الوارث» به مقتولی گفته میشود که وارث یا وراث او شناخته نشده‌اند یا دسترسی به آنان ممکن نیست. بر اساس بخشنامه اخیر، دیه این دسته از مقتولان باید به حساب مشخصی در بانک ملی واریز شود تا در صورت شناسایی بعدی اولیای دم، امکان پرداخت آن فراهم باشد.
نظارت و ابلاغ
بخشنامه دستور داده است که این دستورالعمل تکثیر و به همه واحدهای قضایی مربوط ابلاغ شود. نظارت بر اجرای آن بر عهده رؤسای حوزه‌های قضایی است. همچنین از واحدها خواسته شده نتیجه اقدام را برای ثبت در سابقه اعلام کنند.
متن بخشنامه نحوه واریز دیه مقتول مجهول‌الهویه یا مجهول‌الوارث
جناب آقای ناصر عتباتی
رئیس کل محترم دادگستری استان تهران
سلام علیکم
با احترام، پیرو نامه شماره ۹/۵۷۰/۵/۹۷/خ/م/ ۱ – ۱۴۰۱/۹/۳۰، نظر به اینکه بعضی از واحدهای اجرای احکام دادگستری در خصوص اعلام شماره حساب بانکی جهت واریز وجوه دیه یا سایر وجوه مربوط به اشخاص مجهول الهویه سؤالاتی را مطرح مینمایند؛ بدینوسیله اعلام میگردد در مورد قتل های خطایی و شبه عمد و یا قتلهای عمدی که به علل و جهات قانونی قصاص قاتل تبدیل به دیه میشود چنانچه مقتول مجهول الهویه یا مجهول الوارث باشد و یا وراث وی شناخته نگردند و یا دسترسی به وراث ممکن نباشد، قضات محترم اجرای احکام باید دیه (محکوم به) مأخوذه از محکوم علیه را به حساب جاری شماره ۰۱۲۸۴۰۲۸۴۰۰۰۳ نزد بانک ملی شعبه کاخ دادگستری کد ۱۹۵ بنام تمرکز وجوه دیه اشخاص مجهول الهویه که به همین منظور تخصیص یافته است در نسخه ای از رسید بانکی به همراه تصویر صادره طی نامه به دفتر واریز نموده و نسخه ای از رسید بانکی را به همراه تصویر رأی صادره طی نامه ای به دفتر حوزه ریاست (امورمالی خاص) قوه قضائیه ارسال نمایند.
بدیهی است در صورت شناسایی اولیای دم و احراز هویت و استحقاق آنان برای وصول دیه قاضی محترم اجرای احکام میتواند پیرو سابقه مراتب را به حوزه ریاست قوه قضائیه اعلام تا مبلغ مورد درخواست از حساب جاری مذکور برداشت و در حق اولیای دم پرداخت گردد.
مقتضی است این دستورالعمل تکثیر و به کلیه واحدهای قضائی مربوطه ابلاغ گردد و نظارت بر حسن اجرای آن به عهده رؤسای محترم حوزه های قضائی میباشهر دستور فرمائید وصول و نتیجه اقدام را جهت ضبط در سابقه اعلام دارند.
خدائیان
معاون رئیس قوه قضائیه
جمع‌بندی
بر اساس بخشنامه اخیر معاون رئیس قوه قضاییه، واریز دیه مجهول‌الهویه یا مجهول‌الوارث اکنون رویه مشخصی دارد: واریز به حساب ویژه «تمرکز وجوه دیه اشخاص مجهول‌الهویه» در بانک ملی توسط قاضی اجرای احکام، و امکان پرداخت به اولیای دم در صورت شناسایی بعدی آنان. دادرسی پرس این گزارش را در دسته بخشنامه‌های قوه قضاییه منتشر می‌کند.