دستورالعمل ناظر بر عملیات ارزی صندوق سرمایه گذاری در دارایی ارزی با درآمد ثابت ارزی
در شرایطی که حفظ ارزش دارایی های ارزی به یکی از اصلی ترین دغدغه های اقتصادی تبدیل شده است، بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران با تصویب یک دستورالعمل راهبردی، فصلی نو در ابزارهای سرمایهگذاری کشور گشود.
بر اساس این مصوبه که در تاریخ ۲۰ دی ماه ۱۴۰۴ به تأیید هیات عالی بانک مرکزی رسید، صندوق های درآمد ثابت ارزی رسماً مجوز فعالیت دریافت کردند. این طرح، پاسخی دقیق به نیاز سرمایهگذارانی است که به دنبال سودی مطمئن و مصون از نوسانات ریالی هستند.
صندوق درآمد ثابت ارزی چیست و چگونه کار میکند؟
این صندوق ها، نهادهای مالی قانونی تحت نظارت سازمان بورس و اوراق بهادار هستند که با هدف جمعآوری منابع ارزی از سرمایه گذاران حقیقی و حقوقی تأسیس می شوند.
سرمایه جمع آوری شده سپس در فعالیت های اقتصادی امن و سودآور، مانند طرح های صادراتمحور و اوراق بهادار ارزی، به کار گرفته میشود. مزیت اصلی این ساختار، بهرهمندی از مدیریت حرفهای و کاهش ریسک سرمایهگذاری برای تکتک افراد است.
تضمین بازپرداخت با ارز منتخب: ارزی که می دهید، همان را پس میگیرید.
شاید کلیدی ترین و جذاب ترین بخش این دستورالعمل برای هر سرمایهگذار، ماده ۳ و ۱۵ آن باشد که به صراحت بر نحوه بازپرداخت وجوه تأکید دارد. طبق این قانون:
- هر صندوق بر اساس یک «ارز منتخب» تعریف میشود. این ارز میتواند دلار، یورو، درهم یا هر ارز معتبر دیگری باشد که در اساسنامه یا امیدنامه صندوق مشخص شده است.
- سرمایهگذاری شما و بازپرداخت اصل و سود آن، صرفاً بر مبنای همان ارز منتخب صورت میگیرد.
- هرگونه تسویه وجه ریالی به طور کامل ممنوع است.
این بند قانونی، مهمترین ریسک سرمایهگذاری در ایران، یعنی خطر کاهش ارزش دارایی به دلیل تبدیل اجباری به ریال، را از بین میبرد و به شما اطمینان میدهد که کیفیت داراییتان حفظ خواهد شد.
چه کسانی و با چه ارزی میتوانند در صندوق های درآمد ثابت ارزی سرمایه گذاری کنند؟
طبق ماده ۷ این دستورالعمل، منشأ ارز برای سرمایهگذاری باید شفاف باشد. منابع مجاز عبارتند از:
- اسکناس ارزی یا حوالههایی که به صورت قانونی در اختیار دارید.
- درآمدهای ارزی حاصل از فعالیتهای غیرصادراتی.
- ارز مازاد بر تعهدات صادراتی برای فعالان اقتصادی.
هشدار حقوقی مهم: این قانون به روشنی تأکید میکند که خرید واحدهای صندوق های درآمد ثابت ارزی از محل منابع ارزی که صادرکننده موظف به عرضه آن در سامانههای دولتی است (تعهد ارزی صادراتی)، ممنوع و غیرقانونی است.
سقف سرمایه گذاری در صندوق های درآمد ثابت ارزی چقدر است؟
به منظور جلوگیری از هرگونه تلاطم در بازار ارز، بانک مرکزی کنترل دقیقی بر حجم فعالیت این صندوقها خواهد داشت. سقف کل سرمایه قابل جذب توسط تمامی این صندوقها، به صورت سالانه توسط بانک مرکزی تعیین و به سازمان بورس ابلاغ میگردد.
همچنین، این صندوقها برای تضمین «درآمد ثابت» و به حداقل رساندن ریسک، مجازند صرفاً در ابزارهای مالی امنی مانند «اوراق ارزی» و «گواهیهای سپرده مدتدار ویژه ارزی» سرمایهگذاری کنند.
تحلیل نهایی دادرسی پرس از صندوق های درآمد ثابت ارزی:
تصویب دستورالعمل صندوق های درآمد ثابت ارزی یک گام هوشمندانه و رو به جلو برای اقتصاد ایران است. این طرح از یک سو، با ایجاد بستری امن و قانونی، ارزهای راکد و خانگی را به سمت فعالیت های مولد اقتصادی هدایت میکند و از سوی دیگر، به دارندگان ارز این اطمینان را میدهد که میتوانند ضمن کسب سود، ارزش واقعی دارایی خود را حفظ نمایند.
آیا سرمایهگذاری در صندوق های درآمد ثابت ارزی بدون ریسک است؟
در نگاه اول، طرح تأسیس صندوق های درآمد ثابت ارزی با تضمین بازپرداخت ارزی، یک رؤیای دیرینه برای سرمایهگذاران ایرانی است. اما پشت هر فرصت درخشانی، سایههایی از ریسک نیز وجود دارد که یک سرمایهگذار هوشیار باید آنها را بشناسد. در ادامه به مهمترین نگرانیها و نکاتی که مردم باید قبل از سرمایهگذاری به آنها توجه کنند، میپردازیم.
معنای «درآمد ثابت» چیست؟
کلمه «درآمد ثابت» به معنای «بدون ریسک» نیست. این صندوقها قرار است منابع ارزی را در طرحهای صادراتمحور یا اوراق ارزی سرمایهگذاری کنند. حال این پرسشهای کلیدی مطرح میشود:
- اگر آن طرح صادراتی شکست بخورد چه؟ چه تضمینی وجود دارد که اصل و سود ارز سرمایهگذاری شده به صندوق بازگردد؟
- ناشر اوراق ارزی کیست؟ آیا این اوراق توسط دولت منتشر شدهاند یا یک شرکت خصوصی؟ توانایی مالی ناشر اوراق در سررسید چقدر است؟
اگرچه ماهیت این صندوقها کمریسک تعریف شده، اما ریسک «نکول» یا عدم بازپرداخت بدهی توسط طرف مقابل (آن شرکت یا پروژه) همواره وجود دارد. افراد باید بدانند که سود این صندوق ها از محل سودآوری یک فعالیت اقتصادی دیگر تأمین میشود و اگر آن فعالیت با مشکل مواجه شود، سودآوری صندوق نیز به خطر میافتد.
آیا هر زمان که بخواهم میتوانم پولم را پس بگیرم؟
دستورالعمل به «ابطال واحدها» اشاره کرده است، اما سرعت این ابطال چقدر است؟
- تصور کنید به دلیل یک اتفاق شخصی، نیاز فوری به ارز خود دارید. آیا صندوق میتواند بلافاصله واحد شما را ابطال کرده و ارز شما را تحویل دهد؟
- اگر به دلیل یک بحران اقتصادی، تعداد زیادی از سرمایهگذاران همزمان تصمیم به خروج از صندوق بگیرند، آیا منابع ارزی صندوق برای پاسخگویی به همه کافی است؟
از آنجا که داراییهای صندوق در پروژههای بلندمدتتر سرمایهگذاری میشود، ممکن است نقد کردن فوری آنها برای مدیران صندوق دشوار باشد. این موضوع میتواند به ایجاد «صف فروش» و تأخیر در بازپرداخت وجوه سرمایهگذاران منجر شود.
آیا ارز منتخب همیشه انتخاب درستی است؟
فرض کنید یک صندوق بر مبنای «یورو» تعریف شده و شما با یورو در آن سرمایهگذاری میکنید. این صندوق ارزش دارایی شما را در برابر ریال حفظ میکند، اما در برابر سایر ارزهای قدرتمند چطور؟
- اگر در طول دوره سرمایهگذاری شما، ارزش یورو در بازارهای جهانی نسبت به دلار کاهش یابد، شما عملاً بخشی از قدرت خرید بینالمللی خود را از دست دادهاید.
بنابراین، این صندوقها ریسک نوسان ریال را پوشش میدهند، اما ریسک نوسانات جهانی بین ارزهای مختلف همچنان پابرجاست.
سود واقعی من چقدر است؟
این صندوقها توسط تیمهای مدیریتی اداره میشوند که در ازای خدمات خود، «کارمزد» دریافت میکنند.
- میزان کارمزد مدیریت چقدر است؟ این کارمزدها مستقیماً از بازدهی کل صندوق کسر شده و سود خالص شما را کاهش میدهد.
- عملکرد مدیران صندوق چقدر شفاف است؟ آیا سبد داراییهای صندوق (اینکه دقیقاً در کجا سرمایهگذاری کردهاند) به صورت دورهای و شفاف به اطلاع عموم میرسد؟ عدم شفافیت میتواند زمینه را برای سوءمدیریت یا سرمایهگذاریهای پرریسک فراهم کند.
ریسکهای کلان و تغییر مقررات: آیا قانون امروز، قانون فردا هم هست؟
مهمترین مزیت این طرح، ممنوعیت تسویه ریالی است. اما سرمایهگذار ایرانی با تجربه میداند که قوانین و مقررات اقتصادی در کشور، بهویژه در شرایط بحرانی، ممکن است تغییر کنند.
- آیا می توان اطمینان داشت که در یک بحران شدید ارزی در آینده، دولت یا بانک مرکزی این قانون را تغییر نداده و سرمایه گذاران را مجبور به تسویه ریالی (با نرخ دستوری) نکنند؟
اگرچه در حال حاضر چنین چیزی بعید به نظر میرسد، اما این ریسک سیستمی همواره برای سرمایهگذاری های بلندمدت در ایران وجود دارد و عامل اصلی آن، بیثباتی در سیاست گذاری های کلان اقتصادی است.
توصیه نهایی
صندوق های درآمد ثابت ارزی ابزاری مفید و جذاب هستند، اما یک «سرمایهگذاری معجزهآسا و بدون ریسک» نیستند. به شهروندان توصیه میشود قبل از هرگونه اقدامی:
- امیدنامه و اساسنامه صندوق را با دقت مطالعه کنند تا با جزئیات کارمزدها، ریسکها و سیاستهای سرمایهگذاری آن آشنا شوند.
- سابقه و اعتبار مدیران صندوق را بررسی نمایند.
- اصل تنوعبخشی (Diversification) را فراموش نکنند و تمام دارایی ارزی خود را تنها در یک صندوق یا یک ابزار مالی قرار ندهند.
این صندوق ها میتوانند بخش مناسبی از سبد دارایی یک فرد باشند، به شرطی که با چشمانی باز و آگاهی کامل از ریسکهای همراه آن، انتخاب شوند.
بیشتر بخوانید:
